ealaín, Imeachtaí Speisialta

An Fear a d’éalaigh amach an Fhuinneog

Unveiling of painting of Padhraic O Congaile by Eoin Mac Lochlainn
Philomena Ní Leathlobhair, Máire Barnard agus Micheál Ó Máille, Príomhoide ag nochtadh pictiúr de Phádhraic Ó Conghaile ag Scoil Náisiúnta Bhriocáin, an Gort Mór (pic: Seán Lydon)

Agus muid ag déanamh taighde ar Éirí amach na Cásca i Ros Muc, chuala muid tagairtí go minic ar an bfhear ar léim amach an fhuinneog.  Ach cé bhí ann agus cén fáth gur léim sé amach fuinneog?

Pádhraic Ó Conghaile an t-ainm a  bhí air, príomhoide Scoil Náisiúnta an Ghoirt Mhóir agus b’eisean an fear a thug Pádraig Mac Piarais go Ros Muc don chéad uair riamh.  Tá Micheál Ó Máille, an príomhoide san scoil céanna inniu, tar éis leabhar iontach a fhoilsiú faoi agus bhí an seoladh oifigiúil ar siúl dé hAoine seo chaite ag Scoil Náisiúnta Bhriocáin, an Gort Mór.

D’fhás cairdeas láidir idir an bPiarsach agus Pádhraic Ó Conghaile agus bhí Pádhraic gníomhach i gCogadh na Saoirse i ndiaidh 1916.  Thárla go raibh sé ag múineadh sa scoil lá amháin nuair a chualathas gleo ag teacht ina dtreo – na Dubhchrónaigh ag teacht i leoraí airm len é a ghabháil… Ach níor eirigh leo – mar dhreap sé amach an fhuinneog agus d’éalaigh sé leis, suas ar chnoc an Ghoirt Mhóir.

Dhath mise pictiúr de Phádhraic le crochadh sa scoil.   Bhí ócáid mór ann an tseachtain seo chaite nuair a sheol Seosamh Ó Cuaig leabhar Mhicíl go h-oifigiúl.  Bhí gar iníonacha Phádhraic ann freisin agus nochtaigh siadsan an pictiúr dá seanathair go h-oifigiúl.  Tá súil agam anois go dtabhairfear aitheantas ceart do Phádhraic Ó Conghaile agus don spreagadh a thug sé do mhuintir na h-áite – mar oide, mar réabhlóidí agus mar laoch.

http://scoilbhriocain.weebly.com/

http://tuairisc.ie/an-fear-a-thug-an-piarsach-go-ros-muc/

Ag Seasamh an Fhóid/

http://www.eoinmaclochlainn.com/

ealaín, Imeachtaí Speisialta

Oireachtas Chois Fharraige

piosa den scannán "Ar theacht an tSamhraidh"
pictiúr ón ghearrscannán “Ar theacht an tSamhraidh” le Eoin Mac Lochlainn

Fuair mé glaoch ó Joe Steve Ó Neachtain an lá cheana. Bhí sé tar éis mo scannáinín a fheiscint ag Scoil Samhraidh an Phiarsaigh agus thaistigh uaidh é a fheiscint aríst!!!   “Ar theacht an tSamhraidh” a bhí i gceist aige, ar ndóigh, an gearrscannán a chruthaigh mé mar chuid den togra ealaíne “Ag Seasamh an Fhóid”.  Bhuel, tá clú agus cáil ar Joe Steve mar scríobhnóir, aisteoir, drámadóir agus craoltóir agus mar sin, le barr fiosrachta, d’iarr mé air céard a bhí i gceist aige.

“Bhuel”, ar seisean, “Tá Oireachtas Chois Fharraige ar siúl an tseachtain seo chugainn agus ba mhaith linn é a chraoladh ansin”. (Bhí comóradh speisialta ar siúl acu i mbliana, ní h-amháin ar Oireachtas na Gaeilge 1976 ach ar Éirí amach na Cásca 1916 agus ar bhunú Chumann Forbartha Chois Fharraige i 1966. Agus ní comóradh amháin a bhí i gceist acu leis an bhféile, ach ceiliúradh mór ar an bpobal beo bríomhar atá ina cónaí i gCois Fharraige na laethanta seo).

Ní ghá dom a rá go raibh mé iontach sásta gur iarradh ormsa a bheith páirteach sa bfhéile seo agus, fiú má bhí sé déanach, d’éirigh liom mé fhéin a eagrú agus – as go brách liom, siar go Conamara don deireadh seachtaine.

Síle Denvir agus a cairde ag Oireachtas Chois Fharraige
Síle Denvir agus a cairde ag Oireachtas Chois Fharraige

Oíche dé hAoine, bhí ceolchoirm álainn ar siúl ar dtús – “Caithréim” – á chur i láthair ag Síle Denvir agus a cairde.  Ansin craoladh “Ar theacht an tSamhraidh” agus ansin chuir Fíbín “Mac Piarais i bPictiúir” i láthair. Níos déanaí fós, bhí seisiún ceoil ar siúl i dTigh Mholly in Indreabháin.

Is féidir an scanán sin a fheiscint ar Scéalta Ealaíne ag:

https://emacl.wordpress.com/2016/08/04/clandestine-projection-in-connemara/

 

 

ealaín, Imeachtaí Speisialta

Ag Scoil Samhraidh an Phiarsaigh…

film projection by Eoin Mac Lochlainn at Pearse's Cottage in Rosmuc, Connemara

Mar chuid de chlár Scoil Samhraidh an Phiarsaigh a bhí ar siúl i Ros Muc ag an deireadh seachtaine, bhí seans againn léiriú a thabhairt ar ár dtogra ealaíne: “Ag Seasamh an Fhóid”.  Thaispeáin mise an gearrscannán: “Ar Theacht an tSamhraidh” don chéad uair agus chruthaigh Nuala Ní Fhlathúin píosa ealaín suiteála thíos ag Loch an Turlaigh Bhig don deireadh seachtaine.

Nuair a bhí an chuid fhoirmeálta thart agus an phobail ag scaipeadh, d’imigh mise agus mo dheartháir (Fearghas) trasna go dtí Teach an Phiarsaigh aríst. Bhí soilse fós ar lasadh ag Scoil an Ghort Mhóir ach bhí muidne linn fhéin i gcoim na h-oíche. Chuir muid an teilgeoir ar siúl agus sheas muid ansin, le sceitimíní do-inste orainn, agus muid ag faire ar na h-íomhánna tochtmhara ag teacht agus ag imeacht ar bhinn tí an Phiarsaigh.  ‘Sé seo thíos an scannán ar theilg muid…

Buíochas le Dia, bhí an aimsir tirim, bhí an oíche galánta agus d’oibrigh gach rud gan stró don ócáid speisialta seo. Tá níos mó scríofa agam faoi seo ar mo bhlag fhéin: “Scéalta Ealaíne”  (an chéad nasc thíos)

https://emacl.wordpress.com/

http://www.gaillimh.ie

http://www.eoinmaclochlainn.com/

http://www.pearsemcgloughlin.com/

http://tuairisc.ie/gailearai-caint-bhriomhar-ag-scoil-samhraidh-an-phiarsaigh-i-ros-muc/