Gaeilge, stair

Leabhar nua faoi Éirí amach na Cásca agus Ros Muc

padhraic-o-conghaile

ag súil go mór leis an leabhar nua seo a léamh…

Advertisements
ealaín, stair

Ardú Meanman i gCrois an Araildigh

Rising exhibition at Mount Argus, curated by Eoin Mac Lochlainn
Eitleoga le Nuala Ní Fhlathúin, i Mainistir Mount Argus, Crois an Araildigh

Agus muid ag tabhairt faoin togra ealaíne “Ag Seasamh an Fhóid” i Ros Muc,  thárla go bhfuair muid deis é a thabhairt go Baile Átha Cliath chomh maith.

Chuir muid taispeántas ar siúl i sean-mhainistir Mount Argus i gCrois an Araildigh, áit ina mbíodh an Piarsach agus a chlann go minic roimh Éirí Amach na Cásca. Bhíodh máthair an Phiarsaigh ag múineadh ranganna Gaeilge anseo ar feadh scaithimh agus bhí aithne mhaith acu ar na manaigh ann.  Tá dealbh den Mhaighdean Mhuire le Willie insan mainistir fós. Chuaigh Pádraig agus Willie ar faoistin anseo ar Aoine an Chéasta, roimh dóibh dhul isteach sa chathair don Éirí Amach.

“Rising” an teideal a thugamar ar an dtaispeántas seo.  Chuir go leor daoine spéis sna h-eitleoga a chroch Nuala Ní Fhlathúin ann, eitleoga a chruthaigh sí le neantóga triomaithe. Bhí an cuma orthu go raibh siad ag éirí in airde, ag tabhairt ardú meanman dúinn agus iad ar foluain insan Seomra Uachtarach i Mount Argus.  Bhí sé an-dheas go raibh ceangal idir an dá áit agus chuir muintir Chrois an Araidigh an-spéis insan togra a bhí ar siúl againn i Ros Muc.

Bhí físeán le Ricí Ní Chléirigh againn chomh maith, físeán ina raibh beirt ag cniotáil agus ag scaoileadh geansaithe de olann dearg. Mheabhraigh sé dom an támhacht a bhí leis na mná san éirí amach cé gur tugadh neamhaird orthu le fada an lá. Ní thugtar mórán measa do “obair ban” riamh, is dócha, cé go bhfuil an saol ag brath air… Lean an léiriú seo a rinne Ricí agus a h-iníon, naoi n-uair a’ chloig.

video installation at Mount Argus by Rici Ni Chleirigh in the Rising exhibition curated by Eoin Mac Lochlainn
Físeán le Ricí Ní Chléirigh

Thaispeáin mise portráid den Piarsach, an ceann atá le feiscint ar chlúdach chlár Scoil Samhraidh an Phiarsaigh i mbliana, ach bhí pictiúr theibí agam chomh maith (an ceann dearg thíos).  Fadó, d’iarr an tAthair Ralph orm pictiúr a dhathadh dó – nuair a bhí stiúideo agam i mbóitheach taobh thiar de shean-mhainistir Mount Argus.  Thaistigh uaidh pictiúr a bheadh bunaithe ar Pháis Chríost. Cheap mé go mbeadh sé spéisiúl é seo a chur san taispeántas chun tagairt a dhéanamh don ceangal idir na manaigh agus na hÓglaigh agus chomh maith le sin, an ceangal idir Éirí amach na Cásca agus bás agus aiséirí Chríost.

abstract painting by Eoin Mac Lochlainn at Mount Argus, Dublin
‘An Pháis’ le Eoin Mac Lochlainn

Bhí sraith de phictiúirí le Lorcan Walshe againn freisin, sraith aghaidheanna thaibhsiúla (ceann amháin acu thíos) a thug chun cuimhne na daoine go léir a cailleadh in Éirí amach na Cásca.

Painting of Head by Lorcan Walshe in Rising exhibition curated by Eoin Mac Lochlainn at Mount Argus, Dublin

Agus bhí an t-ádh linn go raibh an file Catherine Ann Cullen linn chun an taispeántas seo a oscailt. Labhair sí go tuisceanach, dea-chroíoch faoi na h-oibreacha ealaíne agus – creid nó ná chreid – ach bhí dán scríofa aice go speisialta don ócáid. Agus thug sé sin ardú meanman dúinn freisin!

Tá físeán den taispeántas thíos faoi seo.  Muna féidir leat é a fheiscint láithreach, ba chóir duit cliceáil isteach sa bhlag fhéin…

http://emacl.com/

https://nuaealain.wordpress.com/

stair, Tírdhreach

Ag Béicíl ar Chnocán na Móna (!)

Cnocán na Móna
Cnocán na Móna

Bhí fear ag rá liom lá amháin faoin Chath Óglach a chuir an Piarsach ar bun idir Ros Muc, an Cheathrú Rua agus na hOileáin. Bhí sé an-mhórálach as na hÓglaigh seo agus bhíodh siad ag druileáil sa cheantar ó am go h-am faoina stiúrthóireacht. Agus uair amháin, nuair a bhí grúpa Óglaigh ó Bhaile Átha Cliath ar cuairt, chuir sé ‘manoeuvres’ ar siúl i lár Ros Muc – le taispeáint b’fhéidir, cé chomh slachtmhar agus chomh díograiseach is a bhí a chuid saighdiúirí.

Is dóigh go raibh thart ar leath-chéad Óglach ón cheantar ann agus iad scaipthe amach ar fud na h-áite, i Snámh Bó, i gCloch na Leachta, san Tamhnach Beag agus áiteanna eile, agus bhí an Piarsach ina sheasamh ar Chnocán na Móna ag tabhairt ordaithe agus é ag béicíl agus ag screadaíl in ard a chinn is a ghutha. Anois, deirtear liom gur fear ciúin, séimh a bhí sa bPiarsach, fear nach gcloisfeá ag ardú a ghuth riamh, ach an lá áirithe sin – bhuel, by deaid, bhain sé geit as gach éinne. Dúradh go raibh na fir ar an Tamhnach Beag in ann é a chloisint go h-éasca agus eisean ina sheasamh ar Chnocán na Móna!

Sheas mise ansin lá amháin ar an charraig leathan atá ar thaobh an bhóthair agus mé ag iarraidh a shamhlú conas mar a bhí sé ann fadó. Ní raibh na crainn chomh mór is dócha, bheadh sé níos éascaí na h-áiteanna eile a fheiscint, b’fhéidir… ach tá an Tamhnach beag i bhfad, i bhfad ón áit. N’fheadar an ag magadh fúm a bhí sé?

Taibhse ar Chnocán na Mona?
Taibhse ar Chnocán na Mona?

An bhfuil tuilleadh scéalta agat faoi shaol an Phiarsaigh i Ros Muc?  Má tá, ba mhaith linn a chloisint uait!

Tá muid an-bhuíoch don urraíocht ó

udaras-logo

http://www.udaras.ie/

https://emacl.wordpress.com/

 

 

ceol, damhsa, stair

Fleadh an Turlaigh Bhig

pictiúr de Phádhraic Ó Conghaile le Eoin Mac Lochlainn
pictiúr de Phádhraic Ó Conghaile le Eoin Mac Lochlainn

Bhí muintir Ros Muc iontach lách linn. Thug Coilmín Ó Mainín ar chamchuairt muid lá amháin, go dtí na h-áiteanna is spéisiula i Ros Muc (agus bhí go leor acu ann).  Thug Maidhcó Ó Conaire muid amach lá eile…

Thosnaigh muid ag seanscoil an Ghoirt Mhóir – áit a bhí Pádhraic Ó Conghaile ina Phríomhoide tráth. Ba eisean ba chúis le Pádraig Mac Piarais a thabhairt go Ros Muc an chéad lá riamh (sa bhliain 1903). Ar aghaidh linn ansin go dtí Bóthar an Oileán, áit a bhí teach mór ag Lord Dudley Shasana fadó. Bhíodh fleadhanna ar siúl anseo do pháistí an cheantair, sórt garden fêtes is dócha, le ceol agus cluichí gallda. Chuir siad seo isteach go mór ar an bPiarsach agus d’eagraigh seisean fleadh eile ina ionad – Fleadh an Turlaigh Bhig – chun ceol agus cultúr na nGael a cheiliúradh.

Fleadh an Turlaigh Bhig i Ros Muc le Eoin Mac Lochlainn

An Fleadh sa Chrannóg ar Domhnach Cásca
An Fleadh sa Chrannóg ar Domhnach Cásca

I mbliana, ar ndóigh, bhí comóradh mór ar siúl i Ros Muc agus, mar chuid speisíalta den chomóradh sin, cuireadh Fleadh an Turlaigh bhig ar siúl aríst. Bhí sé ar siúl sa Chrannóg ar Domhnach Cásca agus thaithin sé go mór linn go léir. Ceol agus craic, damhsa, amhránaíocht agus bia maith. Thuig an Piarsach fadó an saibhreas agus an támhacht a bhí ag baint leis an chultúr Gaelach agus thuigeamarna an rud céanna an lá sin.

Thug muid cuairt ar go leor áiteanna eile – teach Choilm Ó Gaora, sean-teach Phádraic Óg Ó Conaire, teach Chaitlín Maude – ach leanfaidh mé leis an scéil seo níos déanaí.  Ní gá a rá ach go raibh muid ag cur níos mó agus níos mó spéise sa cheantair le gach scéal nua.

Tá muid an-bhuíoch don urraíocht ó Údarás na Gaeltachta don togra ealaíne seo

udaras-logo

http://www.udaras.ie/

ealaín, stair

Teach an Phiarsaigh

Teach an Phiarsaigh, le Piaras F. Mac Lochlainn
Teach an Phiarsaigh, le Piaras F. Mac Lochlainn

Bhí pictiúr de Theach an Phiarsaigh ag crochadh inár seomra suí sa bhaile agus mé ag fás – pictiúr ar dhath mo athair fadó. Cailleadh m’athair nuair a bhí mise deich mbliana d-aois ach thuig muid i gcónaí go raibh támhacht ag baint leis an bpictiúr seo (thíos) agus leis an teachín sin i Ros Muc.

Thaistil an Piarsach siar go Ros Muc le feabhas a chur ar a chuid Gaeilge. Thuig sé an saibhreas a bhí ag baint leis an chultúr ann. Thuig m’athair an rud céanna agus, cé gur tógadh é féin agus mo mháthar le Béarla, bhí rún acu a gclann féin a thógaint le Gaeilge agus mar sin, thaistil siadsan siar go Ros Muc leis an teanga a chleachtadh. (Tá muintir Mhic Lochlainn gaolta le Pádraic Mac Piarais).

Déantar éachtanna ar pháirc an chatha gan amhras – ach déantar éachtanna gach lá sa ghnáth saol freisin. Tá mise fíor-bhuíoch do mo thuismitheoirí mar gur bhronn siad an chultúr Ghaelach orm. Thaistigh uaim machnamh a dhéanamh ar an chaidreamh a d’fhás idir an Piarsach agus muintir Chonamara thart ar céad bliain ó shin agus níos déanaí ná sin, ar an chaidreamh idir mo thuismitheoirí agus muintir Chonamara agus ar deireadh, thaistigh uaim scrúdú a dhéanamh ar an chaidreamh gurbh fhéidir a mhúscailt idir Jackeen cosúil liom fhéin agus muintir Ros Muc.

Bhí an t-ádh ar fad liom gur casadh Nuala Ní Fhlathúin orm agus go raibh muid in ann tabhairt faoi togra le chéile i Ros Muc. Bhí mé ag ceapadh go mbéadh na dúshlánaithe céanna agam is a bhí ag mo mhuintir rómham… ach bhí mé cinnte gur fiú go mór tabhairt faoi le comóradh fónta a dhéanamh ar Éirí amach na Cásca. Tá an bheirt againn an-bhuíoch de mhuintir Ros Muc leis an fáilte chaoin a chuir siad rómhainn cheana féin….   agus tá muid an-bhuíoch don urraíocht ó

udaras-logo

http://www.udaras.ie/